Hver innleiðir skiptir jafn miklu máli og hvað er innleitt

Þegar fyrirtæki innleiða sjálfvirknivæðingu eða gervigreind er nánast öll athyglin á tækninni: hvaða lausn á að velja, hvað hún kostar og hve mikinn tíma hún sparar. Í doktorsrannsókn minni skoðaði ég hina hliðina, fólkið sem á að nota tæknina, og niðurstaðan var skýr: hver innleiðir skiptir jafn miklu máli og hvað er innleitt.

Rannsóknin í hnotskurn

Ég kannaði viðhorf 125 sérfræðinga hjá Deloitte á Íslandi til sjálfvirknivæðingar ferla og greindi að auki tæplega 600 opin svör. Til viðbótar við hefðbundnar bakgrunnsbreytur, eins og deild, starfsaldur og fyrri reynslu af sjálfvirkni, skoðaði ég persónugerðir starfsfólks samkvæmt Business Chemistry líkani Deloitte, sem skiptir fólki í fjórar vinnulagsgerðir: frumkvöðla (Pioneers), drifkrafta (Drivers), tengiliði (Integrators) og verndara (Guardians).

Niðurstaðan, sem birtist í ritrýnda tímaritinu Journal of Emerging Technologies in Accounting, var að persónugerðirnar skýrðu 5 til 10 prósentustig af viðhorfum til innleiðingar umfram allar hefðbundnu breyturnar. Með öðrum orðum: tveir starfsmenn í sömu deild, með sama starfsaldur og sömu þjálfun, geta brugðist gjörólíkt við sömu tækninni, einfaldlega vegna þess hvernig þeir eru gerðir.

Hvað þýðir þetta í reynd?

Frumkvöðlarnir í rannsókninni minni gáfu sjálfvirknivæðingunni 5,2 í einkunn af 7. Verndararnir gáfu henni 3,1. Sama tækni, sama fyrirtæki, sama kynning, en tveggja punkta munur á viðhorfi.

Þetta er ekki vandamál sem leysist með betri tækni. Þetta leysist með betri innleiðingu:

• Frumkvöðlar og drifkraftar vilja prófa strax, sjá hraðar niðurstöður og fá frelsi til að gera tilraunir. Þeir eru bestu sendiherrarnir þínir, virkjaðu þá fyrst.
• Tengiliðir hugsa um liðsheildina. Þeir þurfa að sjá að tæknin styrki samvinnu frekar en að sundra henni.
• Verndarar vilja vita að ferlarnir séu öruggir, prófaðir og afturkræfir. Þeir kaupa ekki glærukynningar, þeir kaupa gögn og gæðaferla.

Frá vélmennum til gervigreindar

Rannsóknin mín fjallaði um sjálfvirknivæðingu ferla, en mynstrið sem hún afhjúpaði er ekki bundið við eina tækni. Í dag eru fyrirtæki að innleiða mállíkön, erindreka gervigreind (e. agentic AI) og sjálfvirka ákvarðanaferla, og ég sé nákvæmlega sömu dýnamíkina endurtaka sig: sömu persónugerðirnar fagna, sömu persónugerðirnar staldra við, og sömu mistökin eru gerð þegar öllum er boðin sama einsleita kynningin.

Ef eitthvað er hefur niðurstaðan meiri þýðingu núna. Gervigreindin í dag gengur lengra inn í störf fólks en ferlavélmennin gerðu, og þá verður mannlega hliðin enn þyngri á vogarskálunum.

Í næstu færslu ætla ég að segja ykkur frá óvæntustu niðurstöðu rannsóknarinnar: hvers vegna varkárasta fólkið á vinnustaðnum þínum er ekki fyrirstaðan sem þú heldur að það sé.

Greinin The Color of Change: Character Types and Employee Perception of RPA birtist í Journal of Emerging Technologies in Accounting (DOI: 10.2308/JETA-2025-007).